Sırbistan’ın Sombor kentinde yaşayan engelli bireyler, uzun yıllardır toplumsal yaşama tam ve eşit katılımlarını engelleyen çeşitli sorunlarla karşı karşıya kaldı. Eğitim, istihdam, sağlık hizmetleri ve gündelik yaşamda erişilebilirlik alanlarında yaşanan bu zorluklar, engelli bireylerin bağımsız yaşamalarını ve karar alma süreçlerine katılmalarını çoğu zaman engelledi.
Ancak Ahondroplazija Srbija – Sırbistan Küçük İnsanlar Derneği, küçük ölçekli girişimlerin büyük değişimlere öncülük edebileceğini gösterdi.
Sırbistan’da Engelli Hakları Savunuculuğu: Değişim İçin Ortak Bir Ses
Avrupa Birliği ve Trag Vakfı’nın desteğiyle, Ahondroplazija Srbija – Sırbistan Küçük İnsanlar Derneği, engelli bireylerin kendi yaşamlarını etkileyen karar alma süreçlerine doğrudan katılmalarını sağlamak amacıyla “Eşitliğe Giden Yol” projesini hayata geçirdi.
Sırbistan’da engelli hakları savunuculuğunun uzun süredir karşı karşıya kaldığı temel sorunlardan biri, farklı engelli gruplarının birbirinden bağımsız hareket etmesiydi. Bu parçalı yapı, örgütlerin ortak etki yaratma kapasitesini zayıflatıyordu. Bu durumu değiştirmeye kararlı olan Ahondroplazija Srbija – Sırbistan Küçük İnsanlar Derneği, farklı örgütleri bir araya getirmek üzere harekete geçti.
Girişim sonucunda zihinsel engellilik, otizm, multipl skleroz (MS), serebral palsi ve görme engellilik dâhil olmak üzere farklı engel gruplarını temsil eden sekiz örgütten oluşan bir koalisyon kuruldu. Örgütler, ortak bir savunuculuk stratejisi geliştirerek temel bir talep etrafında birleşti: Engelli bireylerin yerel yönetimlerde karar alma süreçlerine doğrudan katılımını güvence altına alacak resmî bir mekanizma olarak Sombor Engelli Bireylerin Haklarının Geliştirilmesi Konseyinin kurulması.
“Biz Olmadan Bizim Hakkımızda Asla” ilkesi, yürütülen savunuculuk çalışmalarının temel mesajı oldu. Uzun yıllar boyunca engelli bireyleri ilgilendiren kararlar, onların katılımı olmadan alınmıştı. Ahondroplazija Srbija – Sırbistan Küçük İnsanlar Derneği, engelli bireylerin seslerinin duyulmasını ve ihtiyaçlarının dikkate alınmasını sağlayarak bu durumu değiştirmeyi hedefledi.
Kararlı savunuculuk çalışmaları sonuç verdi. 21 Ekim 2024 tarihinde Sombor Belediyesi, Engelli Bireylerin Haklarının Geliştirilmesi Konseyini resmî olarak kurdu. Bu gelişme, yalnızca tek bir örgütün başarısı değil, bölgedeki engelli hakları mücadelesi açısından önemli bir dönüm noktası oldu.
Engelli Hakları Savunuculuğunda Başarı: Politikalardan Somut Uygulamalara
Ahondroplazija Srbija – Sırbistan Küçük İnsanlar Derneği İcra Direktörü ve savunuculuk çalışmalarının öncülerinden Milan Grahovac, engelli bireylerin karar alma süreçlerine doğrudan katılımının önemini şu sözlerle vurguladı:
“Bizi ilgilendiren konularda kararları kendimiz vermek istiyoruz. Yaşadığımız gerçekliği anlamayan kişilerin aldığı kararların bize dayatılmasını istemiyoruz.”
Bu girişimin etkileri Sombor’da kısa sürede somut biçimde görülmeye başladı. Yürütülen savunuculuk çalışmaları sonucunda belediye, kent merkezindeki kritik noktalarda bulunan önemli mimari engelleri kaldırdı. Böylece engelli bireylerin, hareket kabiliyeti kısıtlı yaşlıların ve bebek arabası kullanan ebeveynlerin daha güvenli hareket edebilmesi sağlandı.
Uzun süredir erişilebilirliği kısıtlayan yüksek kaldırımlar alçaltıldı, dik merdivenlerin yerine rampalar yapıldı ve dar yaya yolları genişletildi.
Proje, fiziksel altyapıdaki iyileştirmelerin ötesinde daha geniş bir toplumsal dönüşüme de katkı sağladı. Medyanın konuya artan ilgisi sayesinde engelli hakları daha görünür hâle gelirken, toplumun bu konudaki farkındalığı ve duyarlılığı da güçlendi.
Milan Grahovac’ın ifade ettiği gibi:
“İlk kez yalnızca değişim talep etmiyoruz, değişimin yaratılmasında da doğrudan rol alıyoruz.”
İleriye Doğru Bir Adım, Ancak Önümüzde Uzun Bir Yol Var
Engelli Bireylerin Haklarının Geliştirilmesi Konseyinin kurulması, örgütler ortak bir amaç etrafında bir araya geldiğinde değişimin mümkün olduğunu gösterdi. Ancak savunuculuk mücadelesi bu başarıyla sona ermiyor.
Ahondroplazija Srbija – Sırbistan Küçük İnsanlar Derneği ve ortakları, politikaların somut uygulamalara dönüşmesini sağlamaya kararlı. Amaçları, erişilebilirlik ve kapsayıcılığın yalnızca verilen sözlerden ibaret kalmaması, gerçek ve kalıcı dönüşümlere yol açması.
“Biz Olmadan Bizim Hakkımızda Asla”, yalnızca bir slogandan çok daha fazlasını ifade ediyor. Bu ilke, engelli bireylerin kendi yaşamlarını etkileyen kararlarda artık dışlanmamasını güvence altına almayı amaçlayan bir eylem çağrısı niteliği taşıyor.
Eşitlik ve kapsayıcılık mücadelesi devam ediyor. Ancak engelli bireyler artık karar alma masasında bir yere sahip ve bu katılım hakkını etkin biçimde kullanmaya kararlı.
Bu girişim ve yarattığı etki hakkında daha fazla bilgi edinmek için “Пут ка равноправнОСтИ” (Eşitliğe Giden Yol) (yeni bir sekmede açılır) adlı belgeseli izleyebilirsiniz.
