Yerel yönetiminizin ödediğiniz vergileri nasıl planladığını ve harcadığını biliyor musunuz? Önceliklerini nasıl belirlediğinden haberdar mısınız? Belediyenizin yıllık bütçesinin hazırlanmasında söz sahibi olabiliyor musunuz? Yerel yöneticilerin verdikleri sözleri yerine getirip getirmediğini takip edebiliyor musunuz?
Avrupa Birliği tarafından finanse edilen SPACE Projesi sayesinde Arnavutluk genelinde yurttaşlar, daha kaliteli yerel hizmetler ve daha iyi altyapı talep ediyor ve bu taleplerinin karşılık bulmasını sağlıyor.
Kavaja kentinde yaşayan 16 yaşındaki Ariana, SPACE Projesi’ne katılana kadar kamu bütçelerinin kendi eğitimini nasıl etkilediğini hiç düşünmemişti. “Eğitim Bütçelerinde Şeffaflık için Proaktif Gençler” girişimi kapsamında Ariana ve arkadaşları, bütçe izleme ve savunuculuk konularında eğitim aldı.
Kazandıkları yeni becerilerle okul bütçesini inceleyen Ariana ve ekibi, okullarındaki temel altyapı ihtiyaçları için ayrılan kaynakların yetersiz olduğunu tespit etti. Bunun üzerine kamuya açık istişare toplantıları ve farkındalık kampanyaları düzenleyerek 1.000’den fazla kişiye ulaştılar.
Düzenlenen toplantıda Ariana, öğrencilerin taleplerini yerel yöneticilere kendinden emin bir şekilde iletti. Özellikle daha güvenli sınıflara ve ders dışı etkinlikler için daha iyi alanlara ihtiyaç duyduklarını vurguladı.
Ariana’nın sesi duyuldu. Yerel meclis, bir sonraki bütçede okul koşullarının iyileştirilmesi için ek kaynak ayırmayı taahhüt etti.
Bu proje, Ariana’ya yalnızca görüşlerini dile getirebileceği bir platform sunmakla kalmadı, aynı zamanda başkalarına ilham verebilecek şekilde güçlenmesini de sağladı.
Ariana, duyduğu gururu şu sözlerle ifade etti:
“Artık sınıf arkadaşlarım ve ben, çözümün bir parçası olduğumuzu biliyoruz. Okullarımızın hayallerimizi yansıtmasını istiyoruz.”
Avrupa Birliği tarafından finanse edilen SPACE Projesi, dört örgütten oluşan bir konsorsiyum tarafından yürütülüyor: Together for Life (TFL), BIRN Albania, Civil Resistance ve Destiny Center for Excellence.
Proje, kanıta dayalı savunuculuk ve reformların izlenmesi yaklaşımını temel alıyor. Hükümetler, Ulusal Sağlık Stratejisi (2021–2030) ve Ulusal Eğitim Stratejisi (2021–2026) gibi politika belgeleri aracılığıyla mevcut koşulları iyileştirmeyi taahhüt ediyor. Projenin temel amacı ise yurttaşları harekete geçirerek hükümetlerin bu taahhütlerini gerçekten yerine getirip getirmediğini izlemelerini sağlamak.
Yurttaşların karar alma ve izleme süreçlerine katılımı, kamu kurumlarına da önemli katkılar sunabiliyor. Çünkü yerel halk, uygulamada nelerin yapılabileceğini ve hangi çözümlerin işe yarayabileceğini çoğu zaman doğrudan deneyimlerinden biliyor.
Proje Yöneticisi Alma Lahe, bu yaklaşımı şöyle açıklıyor:
“Amacımız yalnızca verileri analiz etmek değil, yurttaşları izleme süreçlerine dâhil ederek sağlık ve eğitim reformlarının yakından takip edilmesini ve kırılgan grupların geride bırakılmamasını sağlamak. Burada en önemli nokta, gerçek bir değişim yaratabilecek, uygulanabilir öneriler geliştirmek.”
SPACE Projesi, yürüttüğü izleme faaliyetleri aracılığıyla yurttaşların ulusal stratejilerin başarısını değerlendirme süreçlerinde aktif rol üstlenmesini sağlıyor. Böylece hem yerel hem de ulusal düzeyde politikaların iyileştirilmesine katkıda bulunuyor.
Proje kapsamında sağlanan küçük ölçekli hibeler, yerel örgütlerin kendi topluluklarında somut değişimler yaratmalarına da önemli ölçüde yardımcı oldu.
Örneğin, kırsal bir Roman topluluğunda yaşayan 35 yaşındaki Fatmira, yolların ve altyapının yetersizliği nedeniyle yıllarca sağlık hizmetlerine erişimde zorluk yaşadı.
Fatmira, yaşadığı sorunları şöyle anlatıyor:
“Bazen acil bir durumda oğlumu şehre götürmek zorunda kalıyordum. Ulaşım için aslında karşılayamayacağım kadar para harcıyordum.”
Topluluk Savunuculuk Grubu’na katıldıktan sonra Fatmira, yaşadığı toplumun ihtiyaçlarını nasıl dile getirebileceğini ve bu ihtiyaçlar için nasıl savunuculuk yürütebileceğini öğrendi.
Bu deneyimin kendisini nasıl güçlendirdiğini şu sözlerle ifade ediyor:
“Artık kendimi daha güçlü hissediyorum. Artık sessiz kalmıyoruz. Ailelerimizin hak ettiği hizmetleri nasıl talep edeceğimizi biliyoruz.”
Fatmira ve ekibi, su kirliliği ve sağlık personeli eksikliği gibi sorunları gündeme taşıdı. Yürüttükleri savunuculuk çalışmaları sonucunda yerel yetkililer, sağlık hizmetlerinin ve altyapının iyileştirilmesine yönelik adımlar atmaya başladı.
SPACE Projesi, yerel düzeyde geliştirilen girişimler ve iş birliğine dayalı çalışmalar aracılığıyla kalıcı değişimi desteklemeye devam ediyor. Yurttaşların güçlendirilmesi, alt hibe destekleri ve ulusal stratejilerin izlenmesini bir araya getiren proje, Arnavutluk genelinde kamu sektörü reformlarına yönelik uygulanabilir ve uzun vadeli etki yaratabilecek çözümler geliştirilmesine katkı sağlıyor.
Ariana, Fatmira ve daha pek çok kişi, yerel topluluklara savunuculuk yapabilecekleri ve karar alma süreçlerine katılabilecekleri araçlar sunulduğunda, bu toplulukların değişimin güçlü aktörlerine dönüşebileceğini gösteriyor.
Projenin başarısı, iş birliğine dayalı yönetişimin dönüştürücü gücünü ve daha şeffaf bir gelecek için ortak sorumluluk üstlenmenin önemini ortaya koyuyor.
Alma Lahe’nin ifade ettiği gibi:
“Faaliyetlerimiz aracılığıyla kalıcı bir hesap verebilirlik kültürü oluşturmak istiyoruz. Mesele yalnızca insanları bilgilendirmek değil, onları harekete geçebilecek şekilde güçlendirmek.”