Kalkınma ve Destek Merkezi (CRP), Bosna-Hersek’in daha sürdürülebilir ve çevre dostu bir geleceğe geçişine öncülük eden örgütlerden biridir. Yenilikçi ve kararlı yaklaşımıyla tanınan CRP, sivil toplum örgütlerinin (STÖ) yeşil dönüşümde üstlenebileceği önemli rolün başarılı örneklerinden birini oluşturmaktadır.
CRP, 2005 yılında daha önce Mercy Corps bünyesinde çalışmış bir grup uzman tarafından kuruldu. Örgütün amacı, Bosna-Hersek’te uluslararası insani yardım döneminin ardından ekonomik kalkınma ve çevresel sürdürülebilirlik alanlarında başlatılan girişimlerin devamlılığını sağlamaktı.
Ekonomik kalkınma, insan hakları ve çevrenin korunması alanlarındaki ortak uzmanlıklarıyla tanınan kurucu ekip, bu çalışmaları farklı bir yaklaşımla sürdürmek istiyordu.
CRP Direktörü ve kurucusu Edin Zahirović, kuruluş amaçlarını şöyle anlatıyor:
“Başlangıçtan itibaren hedefimiz açıktı: Uluslararası yardımlara dayalı bir yaklaşımdan uzaklaşarak kendi özgün sorunlarımıza çözüm üreten, sürdürülebilir ve yerel girişimlere yönelmek.”
CRP’nin çalışmaları geliştikçe, örgütün en güçlü uzmanlık alanının ve en önemli etkisinin çevrenin korunması, özellikle de enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji kaynakları alanlarında olduğu ortaya çıktı.
Bu odaklanma, küresel sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumlu olmasının yanı sıra Bosna-Hersek’in mevcut ihtiyaçlarına ve potansiyeline de yanıt veriyordu. CRP’nin bu alandaki kararlı çalışmaları, çevrenin korunması ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine katkıda bulunan çok sayıda projenin hayata geçirilmesini sağladı.
Akıllı Okullar Girişimi: Başarılı Bir Dönüşüm Örneği
CRP’nin öne çıkan projelerinden biri Akıllı Okullar (Smart Schools) girişimidir.
Proje, Avrupa Birliği’nin Avrupa Bölgesel Kalkınma Fonu (ERDF) ve Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA II) sınır ötesi iş birliği fonları tarafından ortaklaşa finanse edildi. Interreg IPA Sınır Ötesi İş Birliği Programı Hırvatistan–Bosna-Hersek–Karadağ 2014–2020 kapsamında, Tuzla Kantonu Hükümeti ve Hırvatistan’ın Brod-Posavina Bölgesi ile ortaklaşa yürütülen proje, okulların enerji verimliliğini artırmak amacıyla yenilenmesine odaklandı.
Girişimin başarısı, hem enerji tasarrufu hem de eğitim üzerindeki etkileri açısından somut biçimde ölçülebilmektedir.
Proje kapsamında 19 biyokütle kazanı ve 26 fotovoltaik güneş enerjisi sistemi kuruldu. Böylece okulların enerji maliyetleri önemli ölçüde azaltılırken, sürdürülebilir enerji uygulamalarının eğitim ortamlarında yaygınlaştırılması sağlandı.
CRP’den Amir Zahirović, elde edilen sonuçları şöyle açıklıyor:
“Kayda değer enerji tasarrufu sağladık. Yıllık yaklaşık 557.006 kWh enerji üretimi gerçekleştiriyoruz. Sistemlerin kullanım ömrü boyunca yaklaşık 13.925.150 kWh enerji tasarrufu sağlanması bekleniyor.”
CRP, ayrıntılı planlama, stratejik yatırımlar ve yerel toplumun katılımı sayesinde eğitim tesislerini dönüştürerek öğrenciler, öğretmenler ve toplumun geneli üzerinde doğrudan etki yarattı.
Projenin etkisi, enerji tasarrufunun ötesine geçerek öğrenciler ve okul çalışanları arasında yeşil teknolojilere ilişkin bilgi ve farkındalığın gelişmesine de katkıda bulundu.
Girişime ilişkin geri bildirimler son derece olumlu oldu. Özellikle kış aylarında okul binalarındaki iç mekân konforunun arttığı, ek ısınma ihtiyacının azaldığı ve eğitim topluluğunun genel memnuniyet düzeyinin yükseldiği belirtildi.
CRP, gelecekte Akıllı Okullar girişiminin başarısını üniversiteler ve diğer kamu altyapı tesisleri dâhil olmak üzere farklı alanlarda yaygınlaştırmayı hedefliyor.
CRP Direktörü Edin Zahirović, gelecek hedeflerini şöyle ifade ediyor:
“Gelecekte bizi daha fazla zorluk bekliyor. Ancak Akıllı Okullar gibi başarılı modellerden edindiğimiz deneyim sayesinde yarattığımız etkiyi daha geniş alanlara taşıyabileceğimiz konusunda iyimseriz.”
Akıllı Okullar girişimi, CRP’nin öncü projelerinden biri olmakla birlikte, örgütün çalışmalarının yalnızca bir bölümünü oluşturuyor. CRP, farklı sektörlerde yürüttüğü projeler aracılığıyla sürdürülebilir kalkınmaya bütüncül bir yaklaşım benimsiyor.
CRP’nin başarısının temel unsurlarından biri, farklı yönetim düzeylerindeki kamu kurumlarına uzmanlık ve teknik destek sunabilme kapasitesidir.
Strateji belgeleri, eylem planları ve kalkınma stratejileri hazırlayan CRP, Bosna-Hersek’in enerji verimliliği ve çevrenin korunmasına yönelik politikalarının şekillendirilmesinde önemli rol oynadı.
Bu iş birliği, enerji ve ekonomi alanlarında danışmanlık hizmetleri sunan ENKON DOO adlı şirketin kurulmasına kadar uzandı. Bu girişim, CRP’nin sosyal girişimciliğe ve sürdürülebilir ekonomik modellere verdiği önemi de ortaya koydu.
CRP’nin çalışmalarında önemli roller üstlenen Edin ve Amir Zahirović, örgütün stratejik yaklaşımına ve başarılarına ilişkin deneyimlerini paylaşıyor.
Edin Zahirović, farklı yönetim düzeylerindeki kamu kurumlarıyla çalışmanın karmaşıklığına dikkat çekerek güven inşa etmenin ve projelerin somut faydalarını göstermenin önemini vurguluyor:
“Farklı yönetim düzeylerindeki kamu kurumlarıyla çalışarak kamu otoriteleri ile sivil toplum örgütleri arasında sıklıkla karşılaşılan engelleri aşmayı başardık. Özellikle Akıllı Okullar girişimi olmak üzere projelerimiz, iş birliği, kararlılık ve açık, ulaşılabilir hedeflere odaklanma sayesinde sürdürülebilirlik ve enerji verimliliği alanlarında önemli etkiler yaratılabileceğini gösterdi.”
Amir Zahirović ise CRP’nin yıllar içinde geliştirdiği kişisel ilişkilerin ve iş birliği ağlarının önemine dikkat çekiyor:
“Örgütümüzün gücü yalnızca yürüttüğümüz projelerde değil, aynı zamanda kurduğumuz ilişkilerde yatıyor. Uzmanlardan, çalışma arkadaşlarımızdan ve ortaklarımızdan oluşan EFEKT ağımız, çevresel ihtiyaçlara etkili biçimde yanıt verebilmemiz açısından büyük önem taşıyor. Bu ağ ve çok yönlü yatırımlar geliştirme ve bu yatırımlara katılma konusundaki proaktif yaklaşımımız, başarımızın temel unsurları arasında yer alıyor.”
CRP’nin geleceğe yönelik hedefleri, Avrupa Birliği Yeşil Mutabakatı ve Sofya Deklarasyonu ile uyumlu bir yaklaşımı yansıtıyor. Bu uyum, örgütün Bosna-Hersek’te ve daha geniş Balkanlar bölgesinde yeşil dönüşümün ilerletilmesinde üstlendiği rolü güçlendiriyor.
CRP, Akıllı Okullar girişimi gibi projeler ve enerji dönüşüm merkezlerinin geliştirilmesi amacıyla üniversitelerle kurduğu ortaklıklar aracılığıyla öncü rolünü sürdürmeyi hedefliyor. Bu çalışmalar, sürdürülebilir uygulamaların hem hayata geçirilebilir olduğunu hem de somut faydalar sağladığını göstermeyi amaçlıyor.
Bosna-Hersek ve bölgedeki diğer ülkeler yeşil dönüşüm hedefleri doğrultusunda ilerlerken, CRP’nin hikâyesi umut verici bir örnek ve kararlılıkla çalışan bireylerin ve örgütlerin yaratabileceği etkinin güçlü bir göstergesi olarak öne çıkıyor.
CRP’nin başarıları, sivil toplum örgütlerinin kamu kurumları, özel sektör ve yerel toplum arasında köprüler kurarak yeşil dönüşümün merkezî aktörlerinden biri olabileceğini ortaya koyuyor.
Etkili projeleri, stratejik ortaklıkları ve alanında uzman kişilerden oluşan güçlü iş birliği ağı sayesinde CRP, yalnızca Bosna-Hersek’in daha yeşil bir geleceğe ilerlemesine katkı sağlamakla kalmıyor, aynı zamanda başkalarına da daha yeşil bir dünya için harekete geçme konusunda ilham veriyor.