Центар за развој и поддршка (CRP) е една од водечките организации во транзицијата на Босна и Херцеговина кон поодржлива и поеколошка иднина. Препознатлива по својот креативен и посветен пристап, CRP е одличен пример за значајната улога што граѓанските организации можат да ја имаат во зелената транзиција.
Основана во 2005 година од тим професионалци кои претходно биле поврзани со Mercy Corps, организацијата имала цел да го продолжи моментумот на иницијативите за економски и еколошки развој во периодот по хуманитарната помош во Босна и Херцеговина. Основачкиот тим, познат по заедничката стручност во областа на економскиот развој, човековите права и заштитата на животната средина, сакал да работи поинаку.. „Од самиот почеток, нашата цел беше јасна — да преминеме од меѓународна помош кон одржливи локални иницијативи што се справуваат со нашите специфични предизвици“, се сеќава Един Захировиќ, директор и основач на CRP.
Како што се развивала CRP, станало очигледно дека нејзиното најголемо влијание и стручност се во заштитата на животната средина, особено во енергетската ефикасност и обновливите извори на енергија.
Овој фокус не само што бил во согласност со глобалните цели за одржливост, туку одговарал и на непосредните потреби и потенцијали во Босна и Херцеговина. Посветеноста на CRP на оваа кауза довела до спроведување на бројни проекти, од кои секој придонесува за пошироката мисија на заштита на животната средина и одржлив развој.
Иницијативата „Паметни училишта“: пример за успех
Еден од позначајните проекти на CRP е иницијативата „Паметни училишта“. Овој проект, кофинансиран од EU ERDF и прекуграничните фондови ИПА II во рамките на Програмата Interreg IPA CBC Хрватска-Босна и Херцеговина-Црна Гора 2014-2020, беше спроведен во партнерство со владата на Тузланскиот кантон и Бродско-посавската жупанија, Република Хрватска, а се фокусираше на реновирање училишта за подобрување на енергетската ефикасност.
Успехот на иницијативата може да се измери и преку заштедата на енергија и преку влијанието врз образованието. Со инсталирањето 19 котли на биомаса и 26 фотоволтаични централи, проектот значително ги намали трошоците за енергија, а истовремено воведе практики за одржлива енергија во училишните заедници. „Постигнавме забележителни заштеди на енергија, генерирајќи околу 557,006 kWh/година; во текот на својот животен век, се очекува проектот да заштеди приближно 13,925,150 kWh“, објаснува Амир Захировиќ од CRP.
Преку прецизно планирање, стратешки инвестиции и ангажирање на заедницата, CRP ги трансформираше образовните установи, со директно влијание врз учениците, наставниците и пошироката заедница.
Опфатот на проектот го надмина непосредното заштедување енергија, поттикнувајќи средина за учење и подигнување на свеста за зелените технологии кај учениците и вработените. Реакциите на иницијативата беа исклучително позитивни, при што беа забележани подобрувања во внатрешниот комфор текот на зимата, помала потреба од дополнително греење и општо задоволство во образовната заедница.
Во иднина, CRP има намера да го повтори успехот на иницијативата „Паметни училишта“, вклучително и на универзитети и во друга јавна инфраструктура. „Во иднина нè очекуваат уште предизвици, но благодарение на основата што ја создадовме со успешни модели како „Паметни училишта“, оптимисти сме дека ќе го прошириме нашето влијание“, вели Един Захировиќ, директор на CRP.
Иако иницијативата „Паметни училишта“ е водечки проект, таа е само еден дел од активностите на CRP. Проектите на организацијата опфаќаат различни сектори и покажуваат холистички пристап кон одржливиот развој.
Клучот за успехот на CRP е нејзината способност да обезбеди стручна техничка помош на различни нивоа на власта. Со подготовка на стратешки документи, акциски планови и развојни стратегии, CRP одигра клучна улога во обликувањето на пристапот на Босна и Херцеговина кон енергетската ефикасност и заштитата на животната средина. Оваа соработка доведе и до основањето на ENKON DOO, компанија за енергетски и економски консалтинг, со што дополнително се потврдува посветеноста на CRP на социјалното претприемништво и одржливите економски модели.
Един и Амир, клучни личности во CRP, нудат длабок увид во стратешките пристапи и постигнувањата на организацијата.
Един зборува за сложеноста на нивната работа со владата, истакнувајќи ја важноста на градењето доверба и покажувањето на конкретните придобивки од нивните проекти. „Преку работата со различни нивоа на власта, успеавме да ги надминеме пречките што често постојат меѓу јавните органи и граѓанските организации“, размислува Един. „Нашите проекти, особено иницијативата „Паметни училишта“, покажаа дека соработката, посветеноста и фокусот на јасни, остварливи цели можат значително да придонесат за одржливоста и енергетската ефикасност.“
Од друга страна, Амир ја истакнува важноста на личните контакти и мрежата што CRP ја изградила низ годините. „Силата на нашата организација не лежи само во проектите што ги спроведуваме, туку и во односите што сме ги изградиле“, објаснува Амир. „Нашата мрежа EFEKT од експерти, соработници и партнери е клучна за нашата способност ефикасно да одговориме на потребите во областа на животната средина. Ова, заедно со нашиот проактивен пристап кон создавањето и учеството во повеќенаменски инвестиции, беше клучно за нашиот успех.“
Во поглед на иднината, усогласеноста на CRP со Европскиот зелен договор и Софиската декларација ја потврдува нејзината улога во поттикнувањето на зелената транзиција во Босна и Херцеговина и поширокиот балкански регион. Преку проекти како иницијативата „Паметни училишта“ и партнерства со универзитети за развој на центри за енергетска транзиција, CRP има цел и понатаму да води со личен пример, покажувајќи ја остварливоста и придобивките од одржливите практики.
Додека Босна и Херцеговина и поширокиот регион се стремат кон зелена транзиција, приказната на CRP е светилник на надежта и сведоштво за влијанието што можат да го остварат посветените поединци и организации. Нивниот успех покажа дека граѓанските организации можат да бидат клучни чинители преку премостување на јазовите меѓу владата, приватниот сектор и заедницата. Преку своите влијателни проекти, стратешки партнерства и мрежа од посветени професионалци, CRP не само што придонесува за позелена иднина на Босна и Херцеговина, туку и ги инспирира другите да преземат активности за „позелен свет“.