Center for Development and Support (CRP) është një nga organizatat kryesore në Bosnjë dhe Hercegovinë që kontribuojnë në kalimin drejt një të ardhmeje më të qëndrueshme dhe më miqësore ndaj mjedisit. E njohur për qasjen e saj krijuese dhe të përkushtuar, CRP është një shembull kryesor i rolit të rëndësishëm që mund të luajnë organizatat e shoqërisë civile në tranzicionin e gjelbër.
E themeluar në vitin 2005 nga një ekip profesionistësh që më parë kishin punuar me Mercy Corps, ajo synonte të ruante vrullin e nismave të zhvillimit ekonomik dhe mjedisor në periudhën pas përfundimit të ndihmës humanitare në Bosnjë dhe Hercegovinë. Ekipi themelues, i njohur për ekspertizën e përbashkët në zhvillimin ekonomik, të drejtat e njeriut dhe mbrojtjen e mjedisit, dëshironte të punonte ndryshe. “Që nga fillimi, synimi ynë ishte i qartë të kalonim nga ndihma ndërkombëtare te nismat e qëndrueshme vendore që trajtojnë sfidat tona të veçanta,” kujton Edin Zahirović, drejtor dhe themelues i CRP-së.
Me zhvillimin e CRP-së, u bë e qartë se ndikimi dhe ekspertiza e saj më e madhe lidheshin me mbrojtjen e mjedisit, veçanërisht me efiçiencën e energjisë dhe burimet e ripërtëritshme të energjisë.
Ky fokus jo vetëm që përputhej me synimet globale për qëndrueshmëri, por trajtonte edhe nevojat dhe mundësitë e menjëhershme në Bosnjë dhe Hercegovinë. Përkushtimi i CRP-së ndaj kësaj çështjeje ka çuar në zbatimin e projekteve të shumta, ku secili kontribuon në misionin më të gjerë të mbrojtjes së mjedisit dhe zhvillimit të qëndrueshëm.
Nisma Shkollat e Mençura: një model suksesi
Një nga projektet kryesore të CRP-së është nisma Shkollat e Mençura. Ky projekt, i bashkëfinancuar nga FEDER-i i Bashkimit Evropian dhe fondet ndërkufitare IPA II në kuadër të Programit Interreg IPA CBC Kroaci-Bosnjë dhe Hercegovinë-Mali i Zi 2014-2020, u realizua në partneritet me qeverinë e Kantonit të Tuzlës dhe Qarkun Brod-Posavina, Republika e Kroacisë, dhe u përqendrua në rinovimin e shkollave për të përmirësuar efiçiencën e energjisë.
Suksesi i nismës matet si përmes kursimeve të energjisë, ashtu edhe përmes ndikimit në arsim. Me instalimin e 19 kaldajave me biomasë dhe 26 impianteve fotovoltaike, projekti ka ulur ndjeshëm kostot e energjisë, ndërkohë që ka prezantuar praktika të qëndrueshme energjetike në komunitetet shkollore. “Kemi arritur kursime të jashtëzakonshme të energjisë, duke prodhuar rreth 557,006 kWh/vit; gjatë jetëgjatësisë së tij, pritet të kursejë afërsisht 13,925,150 kWh,” shpjegon Amir Zahirović, CRP.
Përmes planifikimit të kujdesshëm, investimeve strategjike dhe angazhimit të komunitetit, CRP transformoi mjediset arsimore, duke ndikuar drejtpërdrejt te nxënësit, mësuesit dhe komuniteti më i gjerë.
Shtrirja e projektit shkoi përtej kursimeve të menjëhershme të energjisë, duke krijuar te nxënësit dhe personeli një mjedis mësimor dhe ndërgjegjësimi për teknologjitë e gjelbra. Reagimet ndaj nismës kanë qenë jashtëzakonisht pozitive, me përmirësime të vërejtura në rehatinë brenda ambienteve gjatë dimrit, ulje të nevojës për ngrohje shtesë dhe kënaqësi të përgjithshme në komunitetin arsimor.
Duke parë nga e ardhmja, CRP është e vendosur të përsërisë suksesin e nismës Shkollat e Mençura, duke e shtrirë atë edhe në universitete dhe infrastrukturë të tjera publike. “E ardhmja sjell më shumë sfida, por falë bazës sonë të modeleve të suksesshme si Shkollat e Mençura, jemi optimistë për zgjerimin e ndikimit tonë,” thotë Edin Zahirović, drejtor i CRP-së.
Ndonëse nisma Shkollat e Mençura është një projekt model, ajo përfaqëson vetëm një aspekt të përpjekjeve të CRP-së. Projektet e organizatës shtrihen në sektorë të ndryshëm, duke dëshmuar një qasje gjithëpërfshirëse ndaj zhvillimit të qëndrueshëm.
Një faktor kyç i suksesit të CRP-së ka qenë aftësia e saj për të ofruar asistencë teknike eksperte për nivele të ndryshme të qeverisjes. Duke përgatitur dokumente strategjike, plane veprimi dhe strategji zhvillimi, CRP ka luajtur rol kyç në formësimin e qasjes së Bosnjë dhe Hercegovinës ndaj efiçiencës së energjisë dhe mbrojtjes së mjedisit. Ky bashkëpunim u shtri edhe në krijimin e ENKON DOO, një kompani e përqendruar në konsulencën energjetike dhe ekonomike, duke dëshmuar më tej përkushtimin e CRP-së ndaj sipërmarrjes sociale dhe modeleve të qëndrueshme ekonomike.
Edin dhe Amir, figura kyçe në CRP, ofrojnë njohuri të thelluara mbi qasjet strategjike dhe arritjet e organizatës.
Edin flet për ndërlikimet e punës së tyre me qeverinë, duke vënë në dukje rëndësinë e krijimit të besimit dhe të dëshmimit të përfitimeve konkrete të projekteve të tyre. “Duke punuar me nivele të ndryshme të qeverisjes, kemi arritur të kapërcejmë pengesat që shpesh ekzistojnë mes autoriteteve publike dhe organizatave civile,” reflekton Edin. “Projektet tona, veçanërisht nisma Shkollat e Mençura, kanë treguar se bashkëpunimi, përkushtimi dhe përqendrimi te synime të qarta e të arritshme mund të sjellin ndikim të rëndësishëm për qëndrueshmërinë dhe efiçiencën e energjisë.”
Amiri, nga ana tjetër, thekson rëndësinë e lidhjeve personale dhe të rrjetit që CRP ka krijuar ndër vite. “Fuqia e organizatës sonë nuk qëndron vetëm te projektet që zbatojmë, por edhe te marrëdhëniet që kemi ndërtuar,” shpjegon Amiri. “Rrjeti ynë EFEKT i ekspertëve, bashkëpunëtorëve dhe partnerëve është thelbësor për aftësinë tonë për t’iu përgjigjur në mënyrë efektive nevojave mjedisore. Kjo, së bashku me qasjen tonë proaktive për krijimin dhe pjesëmarrjen në investime shumëfunksionale, ka qenë kyçe për suksesin tonë.”
Teksa CRP shikon drejt së ardhmes, përputhja e saj me Marrëveshjen e Gjelbër të BE-së dhe Deklaratën e Sofjes nënvizon rolin e saj në nxitjen e tranzicionit të gjelbër në Bosnjë dhe Hercegovinë dhe në rajonin më të gjerë të Ballkanit. Përmes projekteve si nisma Shkollat e Mençura dhe partneriteteve me universitete për zhvillimin e qendrave të tranzicionit energjetik, CRP synon të vazhdojë të jetë shembull për të tjerët, duke dëshmuar realizueshmërinë dhe përfitimet e praktikave të qëndrueshme.
Teksa Bosnjë dhe Hercegovina dhe rajoni më i gjerë përpiqen të realizojnë tranzicionin e gjelbër, historia e CRP-së shërben si një fener shprese dhe dëshmi e ndikimit që mund të kenë individët dhe organizatat e përkushtuara. Historia e suksesit të tyre ka treguar se organizatat e shoqërisë civile mund të jenë aktorë qendrorë, duke kapërcyer hendekun mes qeverisë, sektorit privat dhe komunitetit. Përmes projekteve me ndikim, partneriteteve strategjike dhe rrjetit të profesionistëve të përkushtuar, CRP jo vetëm që po kontribuon në një të ardhme më të gjelbër për Bosnjë dhe Hercegovinën, por edhe po frymëzon të tjerët të ndërmarrin veprime për një botë “më të gjelbër”.