Knowledge & Analysis

2025 Değerlendirmesi – Bölgesel rapor

Etiketlendi

2025 değerlendirmesi, Batı Balkanlar ve Türkiye genelinde Rehber İlkelerin uygulanmasına ilişkin genel eğilimin üst üste üçüncü değerlendirme döneminde de olumsuz olduğunu ortaya koymaktadır. Temel özgürlüklere yönelik yasal güvenceler büyük ölçüde değişmeden kalırken, özellikle Sırbistan ve Türkiye’de sivil toplumun faaliyet alanı uygulamada giderek daralmaktadır. Kamu kurumları ile sivil toplum arasındaki iş birliği ülkeler arasında farklılık göstermeye devam ederken, Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Kalkınma Ajansı (Agency for International Development - USAID) finansmanının askıya alınması sürdürülebilir finansman kaynaklarına erişimde yaşanan sıkıntıları daha da derinleştirmiştir. Buna karşılık, sivil toplum örgütleri (STÖ) kurumsal yönetişim yapılarını güçlendirmiştir.

Temel bulgular

CIVICUS, 2025'te Sırbistan'ın statüsünü “baskı altında” kategorisine düşürdü; Türkiye de bu kategoride kalırken Bosna-Hersek “engellenmiş”, Arnavutluk, Kosova*, Karadağ ve Kuzey Makedonya Cumhuriyeti ise “daralmış” kategorisinde kaldı.

Tehdit ve saldırıların en sık bildirildiği yerler, Sırbistan’daki (46%), Türkiye’deki (35%) ve Karadağ’daki (31%) STÖ’ler oldu. Bölgede, aşırıcılık, terörizm, kara para aklama ve yolsuzluğa ilişkin yasalar kapsamında kısıtlamalarla karşılaşan STÖ’lerin oranı, 2024’teki %7 seviyesinden %17’ye yükseldi.

STK’ler için belirlenebilir kamu finansmanı, Arnavutluk’ta yaklaşık 2 milyon EUR’dan Türkiye’de yaklaşık 430 milyon EUR’ya kadar değişiyordu; ancak çoğunlukla kimin ne kadar aldığına ilişkin birleştirilmiş veriler bulunmuyordu. STK’lerin yalnızca %21’i kamu finansmanını şeffaf ve adil bulurken, kamu kurumlarında bu oran %84’tü.

STK’lerin %58’i en az bir istişareye katılmış olsa da yalnızca %6’sı taslağa en başından itibaren erişim ve görüş bildirmek için en az 15 gün süre tanıyan bir istişareye katıldı. STK’lerin yalnızca %17’si kamu kurumlarının yaklaşımını destekleyici olarak nitelendirirken, kurumların kendilerinde bu oran %88’di.

Bosna-Hersek, Karadağ, Kuzey Makedonya Cumhuriyeti ve Sırbistan'da geçerli iş birliği stratejileri yürürlükteydi; Bosna-Hersek 8 Temmuz 2025'te ilk devlet düzeyindeki stratejisini kabul etti. Arnavutluk ve Kosova*'daki stratejilerin süresi yerlerine yenileri gelmeden doldu, Türkiye'de hiç strateji yoktu ve Bosna-Hersek, Kosova* ve Türkiye'deki iş birliği konseyleri faal değildi.

Donör finansmanı alan STK’ların %57’si, tek bir donör türünün gelirlerinin yarısından fazlasını sağlamadığını bildirdi; bu oran 2024’te %54’tü. STK’ların %24’ü ise hiç donör finansmanı almadı. Temel insan kaynakları politikalarının tamamına yalnızca %2’si sahipti, ancak hiçbir politikası olmayanların oranı 2024’teki %51’den %26’ya geriledi.