Znanje i analize

Procjena ispunjenosti DG NEAR smjernica za 2025. – Izvještaj za Srbiju

Označeno

Procjena napretka u sprovođenju Smjernica DG NEAR-a za podršku Evropske unije civilnom društvu za 2025. godinu pokazuje sve izraženiji raskorak između uglavnom nepromijenjenog zakonskog okvira i sve nepovoljnijih uslova za djelovanje organizacija civilnog društva u Srbiji. Godinu je obilježio najmasovniji talas protesta u posljednjih deset godina, koji je uslijedio nakon urušavanja nadstrešnice na željezničkoj stanici u Novom Sadu u novembru 2024. godine. Istovremeno, organizacije civilnog društva suočavale su se sa sve većim pritiscima, što je dodatno otežavalo njihov rad i djelovanje.

Ključni nalazi

Monitoring organizacije Civic Initiatives zabilježio je 554 kršenja sloboda udruživanja, okupljanja i izražavanja u 2025. godini, više nego u 2022, 2023. i 2024. godini zajedno. U februaru 2025. godine, policija je pretresla kancelarije pet istaknutih organizacija civilnog društva, pozivajući se na navodnu zloupotrebu stranih sredstava.

46% organizacija civilnog društva prijavilo je da su se njihova organizacija ili njihovi članovi suočili s prijetnjama ili fizičkim napadima, što je porast u odnosu na 19% u 2024, a 49% je prijavilo odluke vlade koje su negativno uticale na njihov rad, što je porast u odnosu na 21%.

Ograničenja povezana sa izvorima finansiranja porasla su sa 6% u 2024. na 18% organizacija civilnog društva, a samo 14% organizacija civilnog društva ocijenilo je javno finansiranje transparentnim i pravičnim.

Samo 9% organizacija civilnog društva učestvovalo je u konsultacijama koje su omogućile pristup nacrtu od samog početka i najmanje 15 dana za dostavljanje komentara. Članovi organizacija civilnog društva obustavili su svoje učešće u Savjetu za stvaranje podsticajnog okruženja za razvoj civilnog društva u januaru 2025, a Savjet nakon toga nije održao nijednu sjednicu.

Komunikacija i rad zasnovan na dokazima ostali su snažni, pri čemu je 80% organizacija civilnog društva koristilo istraživanja za usmjeravanje svog rada. Udio organizacija civilnog društva koje zapošljavaju plaćeno osoblje pao je na 58%, sa oko 70% prethodnih godina, nakon obustave finansiranja USAID-a.