Që nga viti 2017, Programi BİRLİKTE ka fuqizuar organizatat e shoqërisë civile (OSHC) në Turqi përmes një kombinimi unik të mbështetjes bazë, mentorimit të strukturuar dhe një modeli transformues për zhvillimin institucional. I zhvilluar nga Civil Society Development Centre Association (Sivil Toplum Gelişim Merkezi Derneği – STGM) me financim të BE-së, Modeli i Zhvillimit Organizativ BİRLİKTE përfaqëson një risi strategjike në forcimin e shoqërisë civile, të mbështetur në përvojën mbi dydekadëshe të STGM-së.
Si u zhvilluan Modeli i Zhvillimit Organizativ BİRLİKTE dhe Udhëzuesi i Vetëvlerësimit
Modeli i Zhvillimit Organizativ BİRLİKTE është një kuadër i strukturuar dhe gjithëpërfshirës, i zhvilluar për të rritur kapacitetin institucional të organizatave të shoqërisë civile, duke përfshirë praktika të qëndrueshme dhe njohuri thelbësore në sistemet e tyre operacionale. Ai synon të mbështesë OSHC-të në krijimin e strukturave të forta, funksionale dhe të qëndrueshme të menaxhimit, të mbështetura në qasjen e bazuar në të drejtat e njeriut dhe në përputhje me standardet ndërkombëtare të qeverisjes së mirë.
Modeli është fryt i përvojës së gjerë të STGM-së në zhvillimin e kapaciteteve organizative, të grumbulluar gjatë më shumë se njëzet vjet angazhimi me një gamë të gjerë OSHC-sh në Turqi. Ai zbatohet përmes Programit BİRLİKTE, një nisme të financuar nga BE-ja për Mbështetjen Financiare për Palët e Treta (FSTP), e cila që nga viti 2017 u ka ofruar financim bazë dhe mentorim të përshtatur OSHC-ve të përzgjedhura.
Hartimi i tij mbështetet në kuadro ndërkombëtare si EFQM dhe ISO, të pasuruara nga bashkëpunimi me aktorë si TACSO, UNDP, Concern Worldwide, MDF, si dhe nga ekspertiza e brendshme e STGM-së. Një veçori dalluese e modelit është theksi që ai vë te qasja e të menduarit sistemik, e cila i koncepton organizatat si sisteme të ndërlidhura, ku çdo komponent—qoftë strategjik, operacional apo njerëzor—ndikon tek të tjerët. Kjo i nxit OSHC-të të kuptojnë dhe të forcojnë ndërvarësitë brenda strukturave të tyre, duke nxitur koherencën, përshtatshmërinë dhe qëndrueshmërinë.
Modeli shërben si mjet diagnostikues dhe zhvillimor, duke i udhëhequr mentorët dhe OSHC-të pjesëmarrëse përgjatë një procesi të strukturuar të vlerësimit organizativ dhe ngritjes së kapaciteteve. Një rezultat kyç është mjeti i vetëvlerësimit, i cili i ndihmon organizatat të identifikojnë pikat e tyre të forta dhe fushat për përmirësim, duke përdorur një metodologji pikëzimi dhe përcaktimi përparësish. Kjo qasje e strukturuar mbështet përcaktimin e objektivave dhe u mundëson OSHC-ve të ndjekin sistematikisht përparimin e tyre me kalimin e kohës.
Gjatë fazës së parë të zbatimit (2017–2020), STGM-ja bashkëpunoi ngushtë me OSHC-të pjesëmarrëse, duke mbledhur njohuri të vlefshme nga terreni, të cilat çuan në rishikime dhe përmirësime. Para lançimit të versionit të përditësuar, STGM-ja kreu një vetëvlerësim pilot me bordin dhe stafin e saj, duke përdorur rezultatet për të informuar planifikimin strategjik dhe për ta përmirësuar më tej modelin. Ky proces siguroi që modeli të zhvillohej në një kuadër fleksibël dhe praktik, e jo thjesht në një listë kontrolli.
Modeli ka vijuar të zhvillohet përmes cikleve të vazhdueshme të marrjes së komenteve. Rishikimet e fundit përfshinë elemente të tilla si menaxhimi i vullnetarëve dhe anëtarësisë, dixhitalizimi dhe një kuadër i forcuar për Monitorimin, Vlerësimin dhe të Nxënit (MEL). Çdo seksion përfshin integrimin e barazisë gjinore (GEM) si temë ndërsektoriale, duke përforcuar angazhimin e programit ndaj barazisë dhe gjithëpërfshirjes.
Për të mbështetur zbatimin, STGM-ja zhvilloi një udhëzues gjithëpërfshirës që ndërthur njohuri konceptuale me mjete praktike. Udhëzuesi përshkruan ciklin e zhvillimit të modelit, parimet bazë dhe fushat kryesore të menaxhimit: qeverisjen, planifikimin strategjik, anëtarësinë, punonjësit dhe vullnetarët, bashkëpunimet dhe partneritetet, menaxhimin e burimeve, fushën e veprimtarisë, komunikimin dhe dixhitalizimin. Seksioni MEL paraqet një kuadër të orientuar nga të nxënit, i cili vë theksin te përmirësimi i vazhdueshëm, i bazuar në rezultatet dhe komentet e palëve të interesuara.
Si është përfshirë integrimi i barazisë gjinore në model
Strategjia e integrimit të barazisë gjinore (GEM), ndonëse historikisht e integruar në politikat publike dhe planifikimin në nivel makro, ka gjetur një zbatim të ri dhe të fuqishëm përmes BİRLİKTE. Gjatë fazës së dytë të zbatimit, GEM u bë çështje me përparësi dhe u integrua në të gjitha fazat e programimit dhe zbatimit. Zbatimi i GEM-it njëkohësisht me 25 OSHC të ndryshme ishte ambicioz dhe transformues, jo vetëm për nga përmasat, por edhe për nga metodologjia.
Në vend që të trajtohej si element i veçuar, GEM u përfshi në të gjitha fushat e menaxhimit të modelit. Në mjetin e vetëvlerësimit, barazia gjinore u trajtua si parim ndërsektorial që ndikon në fusha si marrëdhëniet me anëtarët dhe vullnetarët, vendimmarrja, planifikimi strategjik dhe fokusi programor. Kjo qasje e pozicionoi GEM-in si forcë transformuese, që riformëson në mënyrë gjithëpërfshirëse kulturën dhe veprimtarinë organizative.
Gjetjet nga procesi i vetëvlerësimit u shqyrtuan përmes takimeve individuale të konsultimit online. Bazuar në këto njohuri, u hartuan plane të përshtatura për barazinë gjinore. Ato u mbështetën përmes punëtorive me pjesëmarrje fizike dhe online, të nxënit mes kolegëve përmes vizitave në terren dhe krijimit të Nismës për Integrimin e Barazisë Gjinore (GEMI), e cila shërbeu si platformë dinamike për të nxënit kolektiv.
Deri në fund të programit, 21 nga 24 organizata shprehën synimin për të vijuar integrimin e barazisë gjinore në mënyrë gjithëpërfshirëse, ndërsa dy u zotuan ta vazhdonin atë në mënyrë më të kufizuar. Faktorët mundësues përfshinin prodhimin e njohurive feministe, përkrahësit e barazisë gjinore brenda organizatave dhe ekspertizën e thellë të ekipit BİRLİKTE. Pengesat strukturore, si numri i kufizuar i stafit dhe largimi i punonjësve, paraqitën sfida, por shumica e OSHC-ve arritën ta përfshinin GEM-in në strukturat e tyre.
Çfarë sfidash u hasën gjatë zhvillimit dhe zbatimit të modelit
Zhvillimi dhe zbatimi i një modeli të bazuar në parime, por njëkohësisht praktik, kërkoi dialog të gjerë me aktorët në terren dhe përsëritje të procesit. Sfidat përfshinin:
- Kufizimet e burimeve: Koha, financimi dhe ekspertiza ishin shpesh të pamjaftueshme. Angazhimi i fortë institucional dhe lehtësimi nga mentorët ishin thelbësorë.
- Lodhja nga angazhimi: Procesi i vetëvlerësimit mund të ishte i mbingarkueshëm për OSHC-të që nuk ishin mësuar me reflektim gjithëpërfshirës. Mbështetja e hershme nga mentorët ndihmoi në parandalimin e rraskapitjes.
- Rezistenca kulturore: OSHC-të që nuk e njihnin të menduarit e bazuar në sisteme ndonjëherë e shihnin procesin si frikësues. Ushtrimet e pikëzimit nxorën në pah të vërteta të vështira, por më vonë mundësuan angazhim të sinqertë.
- Ngatërrimi i praktikës individuale me atë organizative: Në fusha si GEM, shumë veta e barazonin ndërgjegjësimin personal me gatishmërinë institucionale. Me kalimin e kohës, ata arritën të vlerësonin nevojën për transformim të strukturuar dhe sistemik.
- Ndërrimi i stafit: Kjo pengonte vijimësinë, por ndikimi i saj u zbut duke përfshirë njohuritë dhe praktikat në të gjithë organizatën.
Ndërtimi i besimit mes organizatës, mentorëve dhe vetë modelit ishte thelbësor. Kjo përfshinte vendosjen e një gjuhe të përbashkët, komunikim të qartë dhe dakordësim për qëllime të përbashkëta. Lehtësimi nga mentorët luajti rol kyç në ndihmën ndaj organizatave për të përballuar kompleksitetin, për të qartësuar proceset dhe për të vendosur objektiva realiste.
Si kontribuojnë modeli dhe udhëzuesi në qëndrueshmërinë organizative të OSHC-ve
BİRLİKTE kontribuon në qëndrueshmërinë e OSHC-ve përmes dy rrugëve kyçe:
- Qëndrueshmëria institucionale: OSHC-të zhvilluan sisteme formale, si hapësira të përbashkëta për ruajtjen e dokumenteve, procesverbale takimesh dhe mjete vlerësimi. Ato përfshinë kuadrot MEL, përmirësuan qeverisjen dhe forcuan strukturat pjesëmarrëse.
- Qëndrueshmëria financiare: Praktikat fleksibël të buxhetimit u mundësuan OSHC-ve t’u përgjigjeshin presioneve të jashtme, si inflacioni. Financimi bazë i fuqizoi organizatat t’i përshtatnin shpenzimet me qëllimet strategjike.
Mjeti i vetëvlerësimit u mundësoi OSHC-ve të kuptonin dinamikat e brendshme, të mbështesnin vendimmarrjen dhe të integronin qëndrueshmërinë në praktikën e përditshme. Politikat dhe procedurat e dokumentuara ndihmuan në ruajtjen e kujtesës institucionale, veçanërisht gjatë periudhave të ndryshimeve në staf. Transparenca, sistemet e planifikimit dhe një kuadër proaktiv MEL forcuan qëndrueshmërinë e tyre operacionale.
Një shembull praktik vjen nga një OSHC që përdori sistemet e saj të reja për t’i kushtuar më shumë kohë mbledhjes së fondeve dhe për të krijuar partneritete të reja—duke treguar se si modeli çliron kapacitete strategjike.
Çfarë mësoi STGM-ja si zbatuese e FSTP-së gjatë procesit të zhvillimit
STGM-ja, si zbatuese e FSTP-së, nxori mësime kyçe:
- Përshtatja e vazhdueshme: Çdo mjet u testua fillimisht brenda organizatës. Mësimet e nxjerra ndikuan në strategjitë e brendshme dhe në vetë modelin.
- Mentorimi lehtësues: Mentorët nuk janë autoritete, por udhërrëfyes të besuar. Udhëzuesi i Mentorëve përcakton vlera si empatia, paanshmëria dhe konfidencialiteti.
- Të nxënit e përbashkët: Platforma si BİRLİKTE HUB dhe Civil Voices Festival krijuan mundësi për shkëmbim mes kolegëve dhe zhvillim kolektiv.
- Integrimi efektiv i GEM-it: Barazia gjinore u integrua me më shumë sukses kur mentorët ishin të vetëdijshëm për çështjet gjinore dhe procesi nuk trajtohej si rrugë paralele.
- Kultura e brendshme e ekipit: Brenda STGM-së, kultura e hapjes, diversitetit dhe mbështetjes rriti krijimtarinë, moralin dhe ndikimin kolektiv.
Mentorimi ishte më efektiv kur përshtatej me kontekstin e secilës organizatë. Mbështetja individuale, e bazuar në role të qarta dhe besim, rezultoi thelbësore për t’i ndihmuar OSHC-të të përcaktonin rrugët e tyre të përmirësimit, duke ruajtur autonominë.
Modeli i Zhvillimit Organizativ BİRLİKTE është më shumë se një paketë mjetesh. Ai është një strategji për ndryshim, e mbështetur në vlera, e mundësuar nga pjesëmarrja dhe e dëshmuar në praktikë. Ai tregon se si financimi bazë, kur shoqërohet me lehtësim të strukturuar dhe një kuadër përshtatës, mund të sjellë transformim afatgjatë. Siç shprehet STGM-ja, “Zhvillimi organizativ nuk është një ngjarje e vetme. Ai është një proces i vazhdueshëm i vetëreflektimit, vlerësimit të nevojave dhe përmirësimit.”
Për donatorët dhe aktorët e zhvillimit që synojnë një shoqëri civile të qëndrueshme dhe të bazuar në të drejta, BİRLİKTE ofron një model funksional—dhe një mesazh të qartë: ndryshimi nis nga brenda dhe zgjat kur është sistemik.
