Znanje i analize

Procjena ispunjenja DG NEAR smjernica za 2025. – Izvještaj za Bosnu i Hercegovinu

Označeno

Procjena napretka u sprovođenju Smjernica DG NEAR-a za podršku Evropske unije civilnom društvu za 2025. godinu pokazuje da su se ustavne garancije za djelovanje civilnog društva u Bosni i Hercegovini pokazale djelotvornim, ali da restriktivne zakonodavne inicijative, naročito u Republici Srpskoj, i dalje negativno utiču na rad organizacija civilnog društva. Ustavni sud Bosne i Hercegovine ukinuo je zakon Republike Srpske kojim su organizacije civilnog društva koje primaju sredstva iz inostranstva označene kao „agenti stranog uticaja”. Istovremeno, ostvaren je značajan napredak na državnom nivou, gdje je Savjet ministara Bosne i Hercegovine usvojio prvu strategiju saradnje s civilnim društvom.

Ključni nalazi

Odlukom od 29. maja 2025. godine, Ustavni sud BiH poništio je Zakon Republike Srpske o posebnom registru i javnosti rada neprofitnih organizacija kao nesaglasan sa Ustavom i članom 11 Evropske konvencije o ljudskim pravima.

22% organizacija civilnog društva prijavilo je da su njihova organizacija ili članovi bili izloženi prijetnjama, napadima, oštećenju imovine, nezakonitim pretresima ili ometanju komunikacija, što je porast u odnosu na 14% u 2024. Tužbe za klevetu u Republici Srpskoj dostigle su broj od 206 do juna 2025.

Javno finansiranje organizacija civilnog društva (OCD) ostalo je fragmentisano, bez jedinstvenog registra, a procjenjuje se da se svake godine dodjeljuje 100 miliona BAM ili više. Samo 9% OCD ocijenilo je da je ono transparentno i pravično, što je pad u odnosu na 23% u 2024.

Strategija za stvaranje podsticajnog okruženja za razvoj civilnog društva 2025–2029. usvojena je uz Akcioni plan sa budžetom od 789,000 BAM. Federacija BiH, Republika Srpska i Brčko distrikt i dalje nemaju sopstvene strategije.

Dok je 74% organizacija civilnog društva učestvovalo u najmanje jednoj konsultaciji, samo 6,5% je učestvovalo u konsultaciji koja je omogućila pristup nacrtu od samog početka i najmanje 15 dana za dostavljanje komentara. Do kraja godine nije imenovan nijedan član Savjetodavnog tijela Savjeta ministara za saradnju sa NVO.

Udio OCD-a koji zapošljavaju plaćeno osoblje oporavio se na 69%, sa 58% u 2024. godini, ali 37% OCD-a i dalje se oslanjalo na jedan dominantan izvor finansiranja.