Znanje i analize

Procjena ispunjenosti DG NEAR smjernica za 2025. godinu – izvještaj za Republiku Sjevernu Makedoniju

Označeno

Procjena napretka u sprovođenju Smjernica DG NEAR-a za podršku Evropske unije civilnom društvu za 2025. godinu pokazuje da je pravni okvir za djelovanje civilnog društva u Republici Sjevernoj Makedoniji uglavnom odgovarajući, uz značajan napredak u saradnji između državnih institucija i organizacija civilnog društva. Usvojena je nova strategija saradnje i ponovo uspostavljen formalni mehanizam dijaloga. Ipak, i dalje su prisutni nedostaci u sprovođenju javnih konsultacija, transparentnosti dodjele javnih sredstava i obezbjeđivanju dugoročne finansijske održivosti organizacija civilnog društva. Na stanje u sektoru tokom 2025. godine dodatno su uticali lokalni izbori održani u oktobru, kao i obustava finansiranja USAID-a.

Ključni nalazi

Pravni okvir za slobodu udruživanja, okupljanja i izražavanja nastavio je da ispunjava većinu međunarodnih standarda. Od januara do juna 2025. godine registrovano je više od 200 slučajeva govora mržnje, u poređenju sa 98 u 2024. godini, a sloboda medija pala je sa 38. na 42. mjesto na Svjetskom indeksu slobode medija.

15% organizacija civilnog društva navelo je da su se njihova organizacija ili članovi suočili s prijetnjama ili napadima, što je porast u odnosu na 13% u 2024. godini, a 13% je prijavilo ograničenja povezana sa zakonima o sprječavanju pranja novca i srodnim zakonima, što je porast u odnosu na 7%, pri čemu su poteškoće s bankarskim uslugama bile najčešće.

Javno finansiranje organizacija civilnog društva iznosilo je ukupno 29 miliona EUR za 3,514 projekata u 2025, što je manje u odnosu na gotovo 32 miliona EUR u 2024, a 21% sredstava na centralnom nivou dodijeljeno je bez javnog poziva, uglavnom od strane Ministarstva sporta. 38% organizacija civilnog društva ocijenilo je javno finansiranje kao transparentno i pravično, što je porast u odnosu na 13% u 2024.

Parlament je usvojio 54% zakona po ubrzanim postupcima. Iako je 62% organizacija civilnog društva učestvovalo u najmanje jednim konsultacijama, samo 8% imalo je iskustvo konsultacija koje su omogućile pristup nacrtu od samog početka i najmanje 15 dana za komentare.

Strategija Vlade za saradnju sa civilnim društvom i razvoj civilnog društva 2025–2028 usvojena je zajedno sa Akcionim planom sa obezbijeđenim budžetskim sredstvima 8. jula 2025. godine. Savjet za saradnju Vlade i civilnog društva, koji nije funkcionisao 2023. i 2024. godine, održao je konstitutivnu sjednicu u aprilu 2025. godine i još šest sastanaka tokom godine.

Samo 54% organizacija civilnog društva navelo je da nijedan pojedinačni donator nije obezbijedio više od polovine njihovog budžeta, što je pad u odnosu na 60% u 2024. Gotovo cjelokupan iznos od skoro 37 miliona USD finansiranja USAID-a, prvobitno dodijeljen za period 2025–2028, otkazan je.