Znanje i analize

Procjena ispunjenosti DG NEAR smjernica za 2025. – regionalni izvještaj

Označeno

Rezultati procjene za 2025. godinu pokazuju da se stanje u pogledu sprovođenja Smjernica na Zapadnom Balkanu i u Turskoj pogoršava već treći uzastopni ciklus procjene. Iako su zakonske garancije osnovnih sloboda uglavnom ostale nepromijenjene, prostor za djelovanje organizacija civilnog društva u praksi se sve više sužava, naročito u Srbiji i Turskoj. Saradnja između javnih institucija i civilnog društva i dalje je neujednačena, dok je obustava finansiranja USAID-a dodatno otežala obezbjeđivanje stabilnih i dugoročnih izvora finansiranja. Uprkos ovim izazovima, organizacije civilnog društva ostvarile su napredak u unapređenju svojih unutrašnjih upravljačkih struktura i procedura.

Ključni nalazi

CIVICUS je 2025. svrstao Srbiju u kategoriju „represivno“, u kojoj je ostala i Turska, dok je Bosna i Hercegovina ostala u kategoriji „ometano“, a Albanija, Kosovo*, Crna Gora i Republika Sjeverna Makedonija u kategoriji „suženo“.

Prijetnje i napadi najčešće su prijavljivani od strane organizacija civilnog društva u Srbiji (46%), Turskoj (35%) i Crnoj Gori (31%). Na nivou regiona, udio organizacija civilnog društva koje se suočavaju s ograničenjima na osnovu zakona o ekstremizmu, terorizmu, pranju novca i korupciji porastao je na 17%, sa 7% u 2024. godini.

Javno finansiranje OCD-a koje je bilo moguće identifikovati kretalo se od oko 2 miliona EUR u Albaniji do gotovo 430 miliona EUR u Turskoj, uglavnom bez objedinjenih podataka o tome ko je šta dobio. Samo 21% OCD-a smatralo je da je javno finansiranje transparentno i pravično, naspram 84% javnih institucija.

Dok je 58% organizacija civilnog društva učestvovalo u najmanje jednoj konsultaciji, samo 6% njih učestvovalo je u konsultaciji koja je omogućila pristup nacrtu od samog početka i ostavila najmanje 15 dana za davanje komentara. Samo 17% organizacija civilnog društva ocijenilo je pristup javnih institucija kao podržavajući, u poređenju sa 88% samih institucija.

Važeće strategije saradnje bile su na snazi u Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori, Republici Sjevernoj Makedoniji i Srbiji, a Bosna i Hercegovina je 8. jula 2025. usvojila svoju prvu strategiju na državnom nivou. Strategije u Albaniji i na Kosovu* istekle su bez nasljednica, Turska ih nije imala, a savjeti za saradnju u Bosni i Hercegovini, na Kosovu* i u Turskoj nijesu bili aktivni.

Među organizacijama civilnog društva koje se finansiraju od donatora, 57% je navelo da nijedna pojedinačna vrsta donatora nije obezbijedila više od polovine njihovih prihoda, što je porast u odnosu na 54% u 2024. godini, dok 24% organizacija civilnog društva nije primilo nikakva sredstva od donatora. Samo 2% je imalo kompletan skup ključnih politika upravljanja ljudskim resursima, ali je udio onih koje nijesu imale nijednu pao na 26%, sa 51% u 2024. godini.