Znanje i analize

Procjena za 2025. – Regionalni izvještaj

Označeno

Procjena za 2025. godinu pokazuje da je ukupni trend u provedbi Smjernica na Zapadnom Balkanu i u Turskoj negativan već treći ciklus zaredom, pri čemu su zakonske garancije za osnovne slobode uglavnom stabilne, ali se prostor za djelovanje civilnog društva smanjuje, posebno u Srbiji i Turskoj. Saradnja između javnih vlasti i civilnog društva ostala je neujednačena, a obustava finansiranja USAID-a dodatno je produbila nedostatak održivog finansiranja, dok su organizacije civilnog društva ojačale svoje formalne mehanizme upravljanja.

Ključni nalazi

CIVICUS je 2025. godine snizio ocjenu Srbije na „represivno“, kategoriju u kojoj je ostala i Turska, dok je Bosna i Hercegovina ostala „opstruirano“, a Albanija, Kosovo*, Crna Gora i Republika Sjeverna Makedonija „suženo“.

Prijetnje i napadi najčešće su prijavljivani među organizacijama civilnog društva u Srbiji (46%), Turskoj (35%) i Crnoj Gori (31%). U cijeloj regiji udio organizacija civilnog društva suočenih s ograničenjima na osnovu zakona o ekstremizmu, terorizmu, pranju novca i korupciji porastao je na 17%, sa 7% u 2024.

Prepoznatljivo javno finansiranje organizacija civilnog društva kretalo se od oko EUR 2 miliona u Albaniji do gotovo EUR 430 miliona u Turskoj, uglavnom bez objedinjenih podataka o tome ko je šta primio. Samo 21% organizacija civilnog društva smatralo je javno finansiranje transparentnim i pravednim, u poređenju sa 84% javnih institucija.

Dok je 58% OCD-a učestvovalo u najmanje jednoj konsultaciji, samo 6% je imalo iskustvo s konsultacijom koja je omogućila pristup nacrtu od samog početka i najmanje 15 dana za davanje komentara. Samo 17% OCD-a opisalo je pristup javnih institucija kao podržavajući, nasuprot 88% samih institucija.

Važeće strategije saradnje bile su na snazi u Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori, Republici Sjevernoj Makedoniji i Srbiji, pri čemu je Bosna i Hercegovina 8. jula 2025. usvojila svoju prvu strategiju na državnom nivou. Strategije u Albaniji i na Kosovu* istekle su bez nasljednih strategija, Turska nije imala strategiju, a vijeća za saradnju u Bosni i Hercegovini, na Kosovu* i u Turskoj bila su neaktivna.

Među organizacijama civilnog društva koje su primale donatorska sredstva, 57% je navelo da nijedna vrsta donatora nije osiguravala više od polovine njihovih prihoda, što je porast u odnosu na 54% u 2024. godini, dok 24% organizacija civilnog društva nije primilo nikakva donatorska sredstva. Samo 2% imalo je kompletan skup ključnih politika upravljanja ljudskim resursima, ali se udio onih koje nisu imale nijednu smanjio na 26%, sa 51% u 2024. godini.